Sadzenie drzew

Właściwym okresem sadzenia drzewa uprawianego w gruncie jest czas spoczynku wegetacyjnego.
W przypadku drzew liściastych zrzucających liście trwa on od momentu, gdy drzewa zrzucą liście i zakończą hartowanie, do chwili ponownego rozpoczęcia przepływu soków wiosną. W Europie Zachodniej drzewa z bryłą korzeniową można na ogół sadzić od połowy listopada do końca kwietnia, ale zależy to w dużym stopniu od warunków klimatycznych oraz gatunku drzewa. Istotną rolę odgrywa temperatura jesienią i wiosną, a ponadto nie wszystkie drzewa zrzucają liście w tym samym czasie. To samo dotyczy terminu rozwoju liści wiosną. W przypadku drzew zimozielonych i iglastych okres sadzenia jest na ogół nieco dłuższy niż w przypadku drzew liściastych zrzucających liście. Drzewa uprawiane w pojemnikach można sadzić przez cały rok. Na ogół są to drzewa o mniejszych rozmiarach.

Kiedy sadzić drzewa?

Jesień to idealny okres sadzenia drzew. Ponowne podjęcie wzrostu przez drzewo na nowym stanowisku zależy od stopnia, w jakim rozwinie ono nowe korzenie włośnikowe. Zależy to od różnych czynników, takich jak wilgotność i temperatura gleby. Jesienią warunki te są na ogół sprzyjające. Temperatura gleby jest wtedy jeszcze na tyle wysoka, że po przesadzeniu, a przed nadejściem zimy, drzewa zdążą wytworzyć nowe korzenie włośnikowe. Większa liczba korzeni włośnikowych ułatwia pobieranie wody następnej wiosny. Drzewa odczuwają mniejszy stres związany z przesadzeniem i szybciej wznawiają wzrost. Sadzenie drzew jesienią jest zatem najlepszym rozwiązaniem, choć w praktyce nie zawsze jest możliwe.

Sadzenie drzew: kompletna instrukcja krok po kroku

W tej instrukcji przedstawiamy, jak sprawnie i skutecznie sadzić drzewa. Od przygotowania dołu sadzeniowego po cięcie po posadzeniu — omawiamy wszystko, co należy wiedzieć, aby nowo posadzone drzewa prawidłowo się przyjęły i mogły w przyszłości w pełni się rozwijać. Instrukcja zawiera informacje potrzebne do skutecznego sadzenia drzew.

1. Sadzenie drzew: przygotowanie dołu sadzeniowego

Należy wykopać obszerny dół sadzeniowy o średnicy od 1,5 do 2 razy większej od średnicy bryły korzeniowej. Przykład: jeśli bryła korzeniowa drzewa ma średnicę 60 cm, dół sadzeniowy powinien mieć średnicę co najmniej 90cm, a najlepiej 120cm. Dół powinien być nieco płytszy niż wysokość bryły korzeniowej. Ze względu na wymianę tlenu drzewa pod żadnym pozorem nie wolno sadzić głębiej, niż rosło w szkółce! W przypadku dużych drzew należy uwzględnić ich późniejsze osiadanie pod ciężarem bryły korzeniowej. Może ona zagęścić znajdującą się pod nią glebę, zwłaszcza jeśli grunt nie zdążył jeszcze odpowiednio osiąść, np. na nowych terenach budowlanych (il.1). Dno dołu sadzeniowego należy dokładnie spulchnić na głębokość 1 szpadla, a w razie potrzeby spulchnić również jego ściany. Ściany dołów w glebach gliniastych lub ilastych, szczególnie gdy są mokre, mogą zostać wygładzone i uszczelnione podczas kopania. Nacięcie ich szpadlem ułatwia korzeniom dalszy wzrost. Ewentualną nową ziemię należy wymieszać z istniejącą glebą. Czasami dół wypełnia się ziemią ogrodową. Już na dnie należy wymieszać ją z istniejącą glebą, aby korzenie mogły łatwiej wyrastać poza dół sadzeniowy.

2. Sadzenie drzew: stabilizacja drzew

Nowo posadzone drzewo należy ustabilizować, aby zapobiec jego przechylaniu przez wiatr. Najczęściej stosuje się stabilizację nadziemną za pomocą dwóch lub trzech pali. Dwa pale wystarczą w przypadku mniejszych drzew, o obwodzie pnia do 25-30cm. Większe drzewa, o obwodzie pnia od 25-30cm, najlepiej sadzić z trzema palami. Należy dobrać długość i grubość pali do rozmiaru drzewa. W przypadku drzew wysokopiennych, z wolnym od gałęzi pniem o wysokości min. 200 cm, stosuje się pale o długości 250 cm. 100 cm pala umieszcza się w gruncie, a 150 pozostaje nad ziemią. Przy krótszym pniu należy wybrać krótszy pal.

Tuż obok bryły korzeniowej należy wywiercić świdrem glebowym 2 lub 3 otwory, naprzeciwko siebie lub w układzie trójkątnym, a następnie mocno wbić w nie pale. Co najmniej połowa długości pali powinna znajdować się pod ziemią. Przy zastosowaniu 2 pali należy uwzględnić najczęstszy kierunek wiatru. W Holandii jest to wiatr południowo-zachodni. W takim przypadku pale należy ustawić po stronie południowo-wschodniej i północno-zachodniej. Dół sadzeniowy należy wypełnić ziemią. Aktywność biologiczną gleby można pobudzić, mieszając ją z organicznym polepszaczem gleby lub dobrze rozłożonym kompostem. Podczas wypełniania dołu ziemię należy starannie ubijać. Górne części trzech pali należy połączyć listwami, aby utworzyć stabilną konstrukcję.

Przy zastosowaniu dwóch pali nie jest to konieczne. Od każdego pala należy poprowadzić wokół pnia taśmę do mocowania drzew i przybić ją do pala. Taśmy nie mogą być luźne, ale nie powinny też być naprężone. Po około 3 latach pale ulegną degradacji i będzie można usunąć ich część nadziemną. Drzewo będzie już dostatecznie zakotwione, aby dalej rosnąć bez podpór.

3. Sadzenie drzew: wykonanie misy podlewowej

Nowe drzewa wymagają dodatkowego podlewania co najmniej przez pierwsze dwa lata. Ilość wody zależy od pogody i gatunku drzewa. Należy wykonać misę podlewową z ziemi lub tworzywa sztucznego, aby woda dobrze wsiąkała w bryłę korzeniową. Średnica misy powinna odpowiadać średnicy bryły korzeniowej, tak aby woda wsiąkała właśnie w nią (ilustracja 5). Podczas suchej pogody należy 1 x w tygodniu sprawdzać wilgotność gleby obok bryły korzeniowej i podlewać zależnie od potrzeb. Jeśli podlewanie jest konieczne, należy jednorazowo podać dużą ilość wody zamiast niewielkiej ilości każdego dnia. Wilgotność gleby można sprawdzać np. za pomocą próbnika glebowego lub wbijając w ziemię szpadel. Bryły korzeniowe należy utrzymywać w stanie wilgotnym przez cały sezon wegetacyjny, ale nie mogą być przemoczone! Drzewa mogą obumrzeć również wskutek nadmiaru wody, ponieważ w glebie znajduje się wtedy zbyt mało tlenu, a korzenie zaczynają gnić. Oprócz misy podlewowej istnieją również inne metody podlewania drzew.

Pobierz naszą instrukcję sadzenia w formacie PDF

Cięcie po posadzeniu

Zdrowe drzewa zachowują naturalną równowagę między koroną a systemem korzeniowym. Zostaje ona zaburzona podczas wykopywania drzewa, ponieważ każde drzewo nieuchronnie traci wtedy część korzeni. W rezultacie korzenie mogą dostarczać do korony mniej wody, co wywołuje stres. Drzewo reaguje na to, wytwarzając mniej liści o mniejszych rozmiarach, a tym samym ograniczając powierzchnię ulistnienia. Jeśli niedobór wody jest zbyt duży, drzewo zaczyna nawet odrzucać gałęzie w koronie, co może prowadzić do zaburzenia jego pokroju. Dlatego przez pierwsze dwa lata konieczne jest podlewanie, choć często samo podlewanie nie wystarcza. Podczas długich okresów upałów lub przy skrajnie wysokich temperaturach liście mogą wysychać mimo wilgotnej bryły korzeniowej. Wydajność systemu korzeniowego jest wtedy po prostu niewystarczająca, aby dostarczyć do korony potrzebną ilość wody. Podanie większej ilości wody nie jest wówczas rozwiązaniem i przynosi wyłącznie niekorzystne skutki, takie jak niedobór tlenu i gnicie korzeni. Jedynym rozwiązaniem jest ograniczenie zapotrzebowania na wodę poprzez przycięcie drzewa. Najlepiej zrobić to bezpośrednio po posadzeniu, aby drzewa nie ucierpiały poważnie w okresach szczytowego zapotrzebowania. W pierwszych dwóch latach korony będą przez to miały nieco mniejszą objętość, ale drzewa będą odczuwały mniejszy stres, szybciej się przyjmą, a następnie będą lepiej się rozwijać.

Cięcie wykonuje się w obrębie pędów jedno- lub dwuletnich. Grubsze gałęzie w koronie należy zachować. Zawierają one substancje zapasowe potrzebne drzewu do wytworzenia nowych korzeni. Nie jest konieczne usuwanie z drzewa wszystkich pędów jedno- i dwuletnich. Drzewa z dużą ilością gałęzi w koronie wymagają intensywnego cięcia, natomiast drzewa z niewielką liczbą gałęzi w koronie, takie jak na przykład Ailanthus, przycina się w minimalnym stopniu. Aby nie zaburzyć pokroju drzewa, warto zachować pąki wierzchołkowe i usuwać wyłącznie pędy boczne.

Tutaj można przeczytać wywiad z Ceesem van Casterenem na temat cięcia po posadzeniu.

Ochrona pnia przed oparzeliną słoneczną

Niestety coraz częściej na pniach pojawiają się pęknięcia spowodowane przegrzaniem. Transport wody w pniu zwykle chroni komórki kory przed przegrzaniem, jednak po posadzeniu do korony dociera mniej wody i ten system chłodzenia nie działa dostatecznie skutecznie. Pień jest przez to narażony na oparzelinę słoneczną. Największe zagrożenie stanowi zachodzące słońce, ponieważ jego promienie padają prostopadle na pień, a ciepło może podnieść temperaturę komórek do poziomu powodującego ich zniszczenie. Dlatego oparzelina słoneczna jest zazwyczaj widoczna po zachodniej stronie drzewa.
Szczególnie narażone są drzewa o gładkiej i cienkiej korze, dlatego wymagają ochrony. Pień można osłonić matami kokosowymi lub trzcinowymi. Drzewa o szorstkiej korze oraz drzewa rozgałęzione od podstawy są mniej podatne na uszkodzenia i zazwyczaj nie wymagają ochrony.

Uwaga: dawniej pień często owijano jutą, jednak praktyka wykazała, że może to mieć niekorzystne skutki. Ponieważ juta ściśle przylega do pnia, pod jej warstwą może dochodzić do zaparzania. Temperatura może wtedy znacznie wzrosnąć, co ma negatywny wpływ na korę i pozostałą część drzewa